Port Polska: Większość gruntów pod lotnisko pozyskana

Na początku stycznia spółka Centralny Port Komunikacyjny poinformowała o zakończeniu nabywania gruntów w ramach Programu Dobrowolnych Nabyć na terenie objętym decyzją lokalizacyjną dla lotniska. Możliwość przejęcia w ten sposób potrzebnych działek to – jak podkreślają przedstawiciele spółki – przełom w podejściu do inwestycji publicznych w Polsce. Do tej pory nie było bowiem w polskim systemie prawnym zorganizowanej alternatywy dla wywłaszczenia nieruchomości.

– Nasza inwestycja jest bezprecedensowa. Wszystkie przepisy budowlane dotyczą zwykle inwestycji lokalnych, zlokalizowanych w jednym miejscu, na jednej lub kilku działkach, których właścicielem jest inwestor. Przy naszej inwestycji mówimy o kilku tysiącach działek, aktów notarialnych, spraw spadkowych, różnych spraw prawnych, które trzeba rozstrzygnąć. Program Dobrowolnych Nabyć pozwala nabywać te nieruchomości w sposób bardziej akceptowalny społecznie i bardzo wielu ludzi z tego programu skorzystało. Reszta gruntów będzie pozyskiwana w procesie wywłaszczenia, za odszkodowaniem, ale to jest mniejszość – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Piotr Rachwalski, członek zarządu spółki Centralny Port Komunikacyjny, realizującej projekt Port Polska.

Program Dobrowolnych Nabyć jest kontynuowany na innych obszarach, gdzie będą realizowane inwestycje. W ramach kolejowego PDN działania prowadzone są na linii kolejowej, która połączy lotnisko z Warszawą i Łodzią.

– Uruchomiliśmy kolejowy PDN, chociaż nie było go pierwotnie w programie naszej inwestycji, i on również spotyka się z podobnym zainteresowaniem. Większość ludzi sama się zgłasza do udziału, bo ten program oferuje lepsze warunki, większe pieniądze i z wyprzedzeniem, czyli można na spokojnie zorganizować zmianę centrum życia na inne. Po pierwszych kłopotach i różnych kontrowersjach nie ma już oporu, ludzie sami się zgłaszają do tej inwestycji – mówi Piotr Rachwalski.

Port Polska to projekt obejmujący nie tylko budowę nowego lotniska centralnego, ale także stworzenie systemu szybkich połączeń kolejowych, integrujących największe miasta w kraju. Kluczowym elementem jest tzw. linia Y, łącząca Warszawę z Łodzią, a następnie z Wrocławiem i Poznaniem. Zgodnie z założeniami pierwsze odcinki kolei dużych prędkości (między Warszawą i Łodzią) mają zostać uruchomione pod koniec 2032 roku, równolegle z lotniskiem. Odcinki z Łodzi do Wrocławia i Poznania powinny zostać dopuszczone do użytkowania do końca 2035 roku. KDP ma pełnić kluczową rolę w modelu transportowym Portu Polska, umożliwiając szybkie połączenie lotniska z głównymi ośrodkami miejskimi oraz przejęcie części ruchu pasażerskiego na średnich dystansach. Ma to pozwolić na zwiększenie udziału transportu szynowego w obsłudze ruchu pasażerskiego i ograniczenie presji na transport drogowy i lotniczy na krótszych dystansach.

– Mam nadzieję, że otoczenie zewnętrzne, sytuacja w Ukrainie i sytuacja ekonomiczna kraju nie przełożą się na jakiekolwiek spowolnienie tego programu. Liczymy również na pieniądze unijne. To jest dodatkowe zabezpieczenie, ponieważ Unia Europejska, promując kolej od kilkudziesięciu lat, doszła do tych samych konkluzji, co my, że jeśli radykalnie nie zwiększymy atrakcyjności kolei, to jej udział w torcie transportowym nie wzrośnie – mówi przedstawiciel CPK. – Bardzo liczymy, że także w przyszłych perspektywach finansowych będziemy mogli skorzystać ze środków unijnych przy budowie linii dużych prędkości, linii transeuropejskich.

W listopadzie 2025 roku spółka poinformowała, że do tej pory program inwestycyjny został dofinansowany przez Unię Europejską kwotą ponad 630 mln zł.

Skala inwestycji sprawia, że jest wiele różnych czynników, które mogą wpłynąć na tempo i koszty realizacji całego programu. Jednym z nich jest ryzyko kumulacji dużych inwestycji infrastrukturalnych, której skali potencjał krajowego rynku budowlanego może nie sprostać, m.in. pod względem kadrowym. Kumulacja może również skutkować wzrostem kosztów wykonawstwa czy problemami w dostawach materiałów budowlanych.

– Większych ważnych ryzyk na razie nie dostrzegamy, poza kwestiami ściśle wykonawczymi, na przykład w logistyce. Dowóz milionów ton materiału może być lokalnie uciążliwy, bo to są ciężarówki jadące co dwie–trzy minuty przez całą dobę, przez dwa–trzy lata. Pracujemy nad dowozem koleją, ile się da, by był on jak najmniej uciążliwy. Jednakże musimy patrzeć na kolej jako całą sieć, czyli nie tylko na to, że zapewnimy dojazd do samej budowy i okolic lotniska, ale również na ewentualne wąskie gardła, na przykład pomiędzy kamieniołomami na Dolnym Śląsku a budową w środkowej Polsce. Koordynacja naszych prac z PKP PLK czy z GDDKiA jest więc bardzo istotna. To jest jedno z ryzyk, które mitygujemy naszymi pracami przygotowawczymi – wyjaśnia Piotr Rachwalski.

CPK deklaruje, że stawia na udział polskich firm w realizacji inwestycji zarówno w części kolejowej, jak i lotniczej. Jednocześnie spółka analizuje możliwości wsparcia rozwoju krajowego rynku wykonawczego, m.in. poprzez udział w konsorcjach z partnerami o doświadczeniu w projektach infrastrukturalnych o dużej skali.

– Te prace są tak duże, że mniejsze firmy muszą się łączyć w konsorcja, by poradziły sobie w tej budowie. Nie chcemy sytuacji, że dana firma, mówiąc kolokwialnie, wyłoży się na budowie i będzie musiała z niej zejść. Mamy kilka doświadczeń z ostatnich lat z budów chociażby linii kolejowych czy obiektów tunelowych na PKP PLK i wyciągamy z nich wnioski. Równocześnie nie godzimy się na nieuczciwą konkurencję z krajów trzecich – mówi członek zarządu CPK. – Pracujemy nad rozwiązaniami dopuszczającymi polskie rozwiązania techniczne, które nie są w stanie być jeszcze testowane w Polsce, ponieważ nie mamy kolei dużych prędkości. Polscy producenci urządzeń torowych chcą brać w tym udział, więc pracujemy obecnie nad tym, jak dać im możliwość tworzenia pilotaży, poligonów, by można było certyfikować te elementy infrastruktury.

Plan postępowań inwestycyjnych spółki CPK zakłada, że w 2026 roku orientacyjna wartość ogłoszonych przetargów sięgnie ok. 40 mld zł. Największe z nich mają dotyczyć m.in. robót budowlanych na linii kolejowej Warszawa–Łódź oraz budowy dróg i infrastruktury lotniskowej. Szacowany koszt wszystkich inwestycji CPK do 2032 roku to ponad 130 mld zł. Duża część z tej kwoty ma trafić właśnie do polskich firm, co pozwoli stworzyć nowe miejsca pracy i będzie impulsem do rozwoju gospodarki.

– Y nie jest ostatnią linią KDP, którą budujemy. Będą kolejne przetargi, w których, mam nadzieję, udział naszych podmiotów będzie coraz większy. Naszym celem jest takie przygotowanie polskiego rynku wykonawczego, by nasze firmy mogły już samodzielnie realizować kolejne odcinki w Polsce, w Europie czy w naszym regionie, bo na przykład Czesi planują budowę KDP.